Ticaret Paradoksu
Merhabalar,
Bildiğiniz gibi Trump geldiğinden bu yana “gümrük tarifeleri” tartışmaları bir türlü dinmedi. Gümrük tarifelerinin etkisi ise aslında oldukça karmaşık, klasik ticaret teorileri ile açıklamak pek mümkün gözükmüyor…
Yazarların Fed ekonomistleri olduğu Ulusal Ekonomik Araştırma Bürosu tarafından yayınlanan “Gümrük Vergileri, Yatırım ve Gerçekleşmeyen Ticaret Çöküşü” adlı makalenin öne çıkan kısımlarını aşağıdaki gibi özetliyorum:
- 2025 yılında ABD’nin uyguladığı küresel gümrük tarifelerinde gerçekleşen %10’luk artış, Büyük Buhran’dan bu yana görülen en yüksek korumacılık seviyesi. Ancak klasik teorilerin aksine ithalat çöküşü gerçekleşmemiş üstelik bazı mal ve hizmet gruplarında ciddi artışlar kaydedilmiş.
- Ancak tarife uygulamasındaki “seçici” yaklaşım, ithalatta sınırlı bir etki yaratmış. Tüketim mallarındaki tarifeler %13 civarında olurken ara mallarda %9, sermaye mallarında ise %6 tarife artışı gerçekleşti.
- ABD, yapay zeka yarışında kendisini olumsuz etkileyecek her şeyden kaçınıyor. Ticaret politikasından da görüleceği üzere çok düşük bir oranda tarife artışı gerçekleştirirken yapay zeka ile ilişkili mal ithalatında %70’leri aşan bir artış kaydedilmiş. Ayrıca ABD, yarı iletkenleri (mikroçipler), bilgisayarları ve ilgili elektronik donanımları bu artışlardan muaf tutmuş veya çok düşük vergi oranları uygulamıştı.
- Firmalar ise 2025 ilk çeyreğinde muazzam bir stok artışı gerçekleştirmiş vaziyette. Stokların erimesi ile ithalat hacmi gittikçe zayıflama eğilimi gösteriyor.
- Eğer stok ayarlaması ve yapay zeka yatırımları olmasaydı ABD’nin ithalat hacmi %10 oranında düşecek ve GSYH %0,7 oranında daralacaktı.
- ABD ekonomi daha kırılgan bir hale geliyor. ABD’de ithalat/GSYH oranı 1940’larda %4 iken şu an %15 seviyesinde. Sermaye malı ithalatı payı ise sıfırlardan %30’lara ulaşmış vaziyette. Yapay zeka sektöründeki ithalatın oranının çok yüksek olduğunu not etmek isterim.
Ez cümle; tüketim mallarındaki artışlar fiyat artışlarını tetiklese de talebi de azaltmış vaziyette.
Ancak yapay zeka ve ilişkileri sektörlerin bu derece sübvanse edilmesi, ekonominin “yeni büyüme motoru”na evrilmesi ne derece risk teşkil ediyor? Yapay zeka balonu ve sert düzeltme beklentileri sadece finansal piyasalarda değil, büyüme üzerinde de sert bir etkisi olacak.
Güzel bir grafik:
Raporun ful versiyonuna bu bağlantıdan ulaşabilirsiniz.