Standard Chartered'a göre İslami finans küresel ölçekte daha bütünleşik hale geliyor; dijital varlıklar ve Türkiye bu dönüşümün içinde.
Standard Chartered tarafından
hazırlanan ve küresel çapta İslami finans uygulamalarının gittikçe daha
fazla “bağlayıcı” bir hale geldiğini anlatan bu raporun en önemli kısmı
belki de dijital varlıklar ile ilgili. Bununla birlikte Türkiye’ye de yer veren
raporun önemli kısımlarını aşağıdaki gibi özetleyebilirim:
- İslami finans artık sadece dini hassasiyetlere sahip bir finansal sistem olmaktan çıkarak trilyonlarca dolarlık küresel ticareti ve para hareketlerinde önemli bir yer edinmeyi başarmıştır.
- 2025 yılı itibarıyla islami finansın küresel varlık büyüklüğü 6,2 trilyon dolar olurken bu rakamın 2030 yılında 9,6 trilyon dolara ulaşması bekleniyor. Ayrıca yıllık büyüme projeksiyonu %13 olarak hesaplanırken sukuk pazarının da 2025 yılında 1 trilyon dolarlık hacime ulaştığı not ediliyor. İslami bankacılığın ise 15 ülkede kritik öneme sahip olduğu vurgulanıyor.
- Küresel portföy akımlarının %79’u Avrupa ve Kuzey Amerika bölgelerinde sıkışıp kalırken Güneydoğu Asya, gelişen piyasalar veyahut Afrika’ya yatırım söz konusu olduğunda “yeterince paranın olmadığı” fark edilir…
- Diğer taraftan ise bu bölgelerde İslami finans güçlü yükseliş sergiliyor; geleneksel parasal sisteme karşı kendi varlık mimarisi uygulayarak etkisini günden güne artırıyor. Küresel ticaretin ağırlığı Körfez İşbirliği Konseyi, Güneydoğu Asya (ASEAN) ve Afrika’ya kayarken bu bölgeleri birbirine bağlayan güçlü bir ortak dil var: İslami finans.
- Körfez coğrafyası ile ASEAN arasındaki ticaretin yakın gelecekte %30 büyümesi beklenirken Afrika Kıtasal Serbest Ticaret Bölgesi'nin devreye girmesi ile 2045 yılına kadar 275,7 milyar dolarlık bir potansiyel Pazar bulunuyor.
- Güneydoğu Asya diyoruz, Afrika diyoruz, tabii Çin’i pas geçmemek lazım. Çin bu her iki bölgenin önemli oyuncularından birisi. Bu yüzden Çin’in para birimi olan Renminbi'nin (RMB), kullanımı hızla artıyor. Geleneksel finansta Körfez ile Çin’in ticaret senaryosunda türev piyasalarında kur riskini kapatmak için swaplar gerçekleştirilir. Ancak islami finansta “çoklu para birimi ticaret finansmanı” aracılığı ile şemsiye bir islami sözleşmesi çatısı altında, malın kendisi teminat gösterilerek farklı para birimleri ile ödeme takvimi oluşturulur. Böylece ABD dolarına hiç uğramadan, doğrudan Renminbi ile diğer yerel para birimleri arasında mal temelli bir takas sistemi kurulur. Bu işlemin geleneksel sistemlerden farkı ise “kur spekülasyonlarına” imkan verilmemesi ve “gerçek bir ticarete” dayanması oluşturur.
- Rapor, Ortadoğu – Türkiye koridoruna da değinirken Türkiye’nin üretim kapasitesi ve lojistik altyapısının nasıl köprü rolü üstlendiğini vurguluyor. Türkiye ile Körfez arasındaki ticaret hacmi çok kısa sürede 7 kat artarak 61,7 milyar dolara ulaştığı paylaşılıyor.
- Raporda sukuk pazarı açıklanırken önemli örneklerde veriliyor. Ancak sukuk kavramını biraz açmakta fayda var: Sukuk kısaca bir varlık sahipliği belgesidir. Örneğin bir köprü mü yapılacak, o köprünün belirli bir hissesini, o projenin gelir ortaklığını satın alırsınız sukuk alarak. Ortada gerçek ve satılabilir bir varlık vardır. Burada önemli kısım devletler sukuk sayesinde kolayca borçlanabiliyor, örneğin Mısır. Mısır, 2025 yılında 1 milyar dolarlık sukuk ihraç etti. Eğer geleneksel piyasalarda ihraç etseydi Mısır’ın kredi notu, enflasyon gibi birçok dinamik nedeniyle çok yüksek faiz oranlarından borçlanmak zorunda kalacaktı belki de talep de zayıf kalacaktı. Ancak Mısır’ın bu sukuk ihracını Kuveyt Finans Kurumu tek başına satın aldı.
- En önemli kısma gelirsek eğer; dijitalleşme… 2028 yılına kadar küresel çapta gerçek zamanlı ödemelerin (saniyeler içinde alıcıya ulaştığı yeni nesil finansal altyapı), 575,1 milyar işleme çıkması bekleniyor. Ortadoğu bölgesi ise %33,6 büyüme ile dünyadaki en hızlı büyüyen bölge. Diğer bir örnek ise elektronik konşimento. Konşimento, bir malın gemiye yüklendiğini kanıtlayan ve o malın yasal sahipliğini temsil eden en kritik belgedir ticarette. Yüzlerce yıldır bu fiziki kağıtlar üzerinden yapılırdı. Elektronik konşimento ise o malın yasal sahipliğinin dijital bir token, hani bir blokzinciri kaydı üzerinden saniyeler içinde el değiştirmesidir. Bu enstrümanın Asya’daki benimsenme oranı ise %65,4.
- Söz konusu dijital varlık olunca elbette ki korkular da malum artıyor. Sibel saldırılar vs. Ancak islami finans sistemi bu dijital varlığın arkasına fiziki bir varlık ekliyor ve katı hukuk mekanizması içerisinde uyguluyor. Malezya'nın ulusal varlık fonu Khazanah yakın zamanda 100 milyon ringgit değerinde ilk tokenize Sukuk ihracını gerçekleştirdi. Malezya'nın bu tür tokenize İslami varlık pazarının 2030 yılına kadar 9 milyar dolara ulaşması bekleniyor.